Uppeldi til ábyrgðar

Bekkjarsáttmálar 

Markmið 

Markmiðið með því að gera bekkjarsáttmála er að tryggja það að öllum líði vel í skólanum við leik og störf. Sáttmálinn á að vera virkur samningur sem allir hjálpast að við að halda. 

Umfjöllun 

Nemendur þurfa að átta sig á að saman getum við miklu meira en sem einstaklingar – þess vegna er mikilvægt að allar raddir fái að heyrast, að allir upplifi að þeir séu mikilvægir og hluti af bekk/árgangi. Bekkjarsáttmáli er samkomulag sem nemendur og kennarar gera með sér um vinnuaðstæður og samskiptavenjur innan bekkjar eða árgangs. Sáttmálinn er unninn í samvinnu nemenda og kennara og byggir á þeim lífsgildum sem allir eru sammála um að séu mikilvægust fyrir farsælt samstarf og vellíðan allra. 

Hér má vinna með:
• Lífsgildi
• Y spjöld
• T spjöld
• Sjálfsþekkingu – að þekkja þarfir sínar 

Sjá nánar í bók Judy Anderson, Sáttmálar um lífsgildi, sem þýdd er af Álftaneskóla 2004 og Sáttmálar um samskipti sem einnig er eftir Judy Anderson, þýdd af Magna Hjálmarssyni 2004, Undirstöður uppbyggingar, eftir Anne O´Brien (byggt á verkum Diane Gossen, gefin út á íslensku á Álftanesi árið 2008 og Verkfærakistan, byggð á verkum Diane Gossen en Magni Hjálmarsson tók saman, árið 2004). 

Hlutverk mitt og þitt 

Í skólanum hafa allir starfslýsingu en í henni felast mitt hlutverk og þitt hlutverk. Skólinn er fjölmennur vinnustaður; þar starfa saman nemendur, kennarar, ritari, húsvörður, þroskaþjálfar, stuðningsfulltrúar, starfsfólk í mötuneyti og stjórnendur. Starfsmenn og nemendur eru með ólík hlutverk en allir eiga að virða hlutverk annarra og fara eftir eigin hlutverki. Hlutverk kennara í skólanum eru til dæmis að skipuleggja kennslu, veita upplýsingar, hlusta, sýna áhuga, spyrja spurninga, fara yfir verkefni, þekkja þarfir nemenda og mæta á réttum tíma. Hlutverk nemenda er að mæta á réttum tíma, vera jákvæð og kurteis í tali, vinna verkefni sem lögð eru fyrir, hlusta á aðra, þora að takast á við ný verkefni, þekkja þarfir sínar og hafa umburðarlyndi gagnvart ólíkum þörfum. Með því að rækja hlutverk sín sýna starfsmenn og nemendur hvernig manneskjur þeir vilja vera og hvernig þeir vilja koma fram við aðra. Þegar allir fara eftir sínu hlutverki gengur skólastarfið vel. 

 

Lífsgildi 

Markmiðið með umfjöllun um lífsgildi með nemendum er að láta börn og unglinga leiða hugann að því hvaða lífsgildi eru þeim mikilvæg og hjálpa þeim að móta sér skoðanir á því hvað er mikilvægast fyrir þau sjálf en samræmist jafnframt hagsmunum heildarinnar.
Hér hugum við að einstaklingnum í lýðræðissamfélagi og sýnum nemendum að hægt er að ná árangri með því að:
• Tala út frá gildum sem við trúum að séu mikilvæg
• Hlusta af virðingu á skoðanir hvers annars
• Leysa úr þrætum
• Skapa sameiginleg markmið
Við lærum að taka lýðræðislegar ákvarðanir með því að finna jafnvægi milli frelsis einstaklingsins og hags heildarinnar.
Við spyrjum spurninga eins og: Hvaða lífsgildi eru mér mikilvægust?Hvaða lífsgildi eru mikilvægust á heimili mínu? Hvaða lífsgildi eru mikilvægust í skólanum? Hvernig manneskja vil ég vera? Hvernig fer ég að að verða sú manneskja?
Við hugum að því hvernig við komum fram við aðra, að maður tekur ábyrgð á sjálfum sér – hvað maður gerir og hvernig maður stuðlar að eigin velferð og hamingju. Afurð þess að fjalla um lífsgildi eru að jafnaði bekkjarsáttmálar, þar sem nemendur bekkja koma sér saman um gildi sem lögð eru til grundvallar í samskiptum innan hópsins.
Hér má vinna með:
• Y spjald
• T spjald
• Lífsgildabók
• Bekkjarsáttmálagerð
Sjá nánar í bók Judy Anderson, Sáttmálar um lífsgildi, sem þýdd er af Álftaneskóla 2004 og Sáttmálar um samskipti sem einnig er eftir Judy Anderson, þýdd af Magna Hjálmarssyni 2004. 

 

Óskaveröldin 

Glasser talar um að við höfum öll innbyggðar í okkur myndir af því sem okkur þykir eftirsóknarvert, það sem við viljum sjá, heyra, finna, bragða, ilma og sjá. Við geymum myndir af því sem okkur þykir eftirsóknarvert í svokallaðri óskaveröld. Þessar myndir eru af fólkinu sem við viljum hafa í kringum okkur, þeim hlutum og upplifunum sem við sækjumst eftir og þeim lífsgildum og skoðunum sem okkur þykja eftirsóknarverð. Þegar við skynjum eitthvað í veruleikanum sem er ekki í óskaveröldinni okkar, þá reynum við ekki að nálgast það. Ef veruleikinn er í samræmi við óskaveröldina, þá erum við ánægð en ef mikið ósamræmi er þar á milli erum við döpur. Við höfum safnað myndum af því sem hefur veitt okkur ánægju og mætt okkar þörfum allt frá barnæsku og geymum með okkur í þessari óskaveröld. Þessar myndir breytast þó í samræmi við aldur, þroska og aðstæður. Glasser líkir þessum myndum við okkar persónulega myndaalbúm, þar sem við geymum einungis myndir af ánægjulegum minningum og því sem skiptir okkur máli. Samkvæmt sjálfstjórnarkenningunni er allt sem við gerum tilraun til að nálgast þessar myndir sem við eigum í óskaveröldinni okkar. Í óskaveröldinni er öllum okkar þörfum fullnægt. 

 

Skýr mörk 

Uppeldi til ábyrgðar miðar að því að ýta undir ábyrgðarkennd og sjálfstjórn barna og unglinga og þjálfa þau í að ræða um tilfinningar og átta sig á þörfum sínum. Vinnuaðferðunum er einnig ætlað að styðja starfsmenn skóla við að móta sér skýra stefnu varðandi samskipti og agamál. Öðru fremur er um að ræða aðferðir við að kenna sjálfstjórn og sjálfsaga og styrkja einstaklinga í því að læra af mistökum sínum. Hugmyndafræðin hefur áhrif á kennsluhætti, stjórnunarhætti, áherslur í lífsleiknikennslu og ekki síst á meðferð agamála.Við erum Uppbyggingarskóli og það á að endurspeglast í öllu skólastarfi. 

Við starfsmenn höfum gert með okkur sáttmála – líkt og við látum nemendur okkar gera. Hann hljómar svona: Við viljum að í skólanum sé hlýlegt andrúmsloft og að við sýnum hvert öðru umhyggju og kurteisi. Við viljum að samskipti innan vinnustaðarins einkennist af jákvæðni, gleði og metnaði. 

Bekkjarsáttmáli, sem nemendur semja með kennurum sínum, er unninn í upphafi skólaárs. Í honum koma fram óskir um aðstæður og andrúmsloft í skólastofunni. 

Við viljum að starfsfólk og nemendur:
• finni sig örugga og þeim líði vel í skólanum.
• læri af þeim mistökum sem þeir gera varðandi hegðun og samskipti.
• séu reiðubúnir til þess að líta í eigin barm og nái betri stjórn á eigin hegðun.
• styrkist í því að takast á við mistök sín á uppbyggilegan hátt. 

Um hegðun:
Hegðun er annars vegar ásættanleg og eðlileg og hins vegar óásættanleg. Þarna á milli er dregin marklína, Skýr mörk. 

Æskileg og eðlileg hegðun: 

Allir mæti ávallt stundvíslega og vel undirbúnir í skólann, reiðubúnir til að takast á við verkefni dagsins. Gangi vel um skólann og sýni sjálfum sér og öðrum virðingu með framkomu sinni, orðum og gjörðum. 

Óæskileg hegðun: 

Nemendur mæta of seint, valda truflun, eru illa undirbúnir, ganga illa um og nota óviðeigandi orðbragð. 

Skýr mörk – óásættanleg hegðun: 

Með óásættanlegri hegðun er átt við vísvitandi skemmdarverk, andlegt eða líkamlegt ofbeldi, vopnaburð og notkun ávana- og fíkniefna. 

Viðurlög:
• Viðkomandi skal ávallt að vísa til umsjónarkennara/skólastjórnenda.
• Haft er samband við foreldra og nemandi sóttur.
• Þegar nemandi kemur aftur er gerð uppbyggingaráætlun í samráði við foreldra/forráðamenn. 

 

Starfsmannasáttmáli 

Við viljum að í skólanum sé hlýlegt andrúmsloft og að við sýnum hvert öðru umhyggju og kurteisi. Við viljum að samskipti innan vinnustaðarins einkennist af jákvæðni, gleði og metnaði.